လီစန်းတောင်ခြေရှိ ဒိုင်ချင်းလူမျိုးနွယ်စု သမိုင်းအကြောင်း အသေးစိတ်ရှင်းပြထားတဲ့ စာသားကို အင်္ဂလိပ်လိုပါ ဘာသာပြန်ပြီး ဇယားနဲ့ စနစ်တကျ ဖော်ပြပေးပါမယ်။ ​🏔️ လီစန်းတောင်ခြေရှိ ဒိုင် [ချင်း] လူမျိုးနွယ်စု၏ သမိုင်း (History of the Dai [Chin] Tribe in the Licang Foothills) ​အနှစ်ချုပ် အချက်အလက် (Summary Information) ​ဤလူမျိုးနွယ်စု၏ သမိုင်း၊ ပထဝီဝင်၊ ယုံကြည်ချက်နှင့် အမည်နာမ ဆင်းသက်လာပုံတို့ကို အောက်ပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။

 လီစန်းတောင်ခြေရှိ ဒိုင်ချင်းလူမျိုးနွယ်စု သမိုင်းအကြောင်း အသေးစိတ်ရှင်းပြထားတဲ့ စာသားကို အင်္ဂလိပ်လိုပါ ဘာသာပြန်ပြီး ဇယားနဲ့ စနစ်တကျ ဖော်ပြပေးခြင်း

​🏔️ လီစန်းတောင်ခြေရှိ ဒိုင် [ချင်း] လူမျိုးနွယ်စု၏ သမိုင်း (History of the Dai [Chin] Tribe in the Licang Foothills)

​အနှစ်ချုပ် အချက်အလက် (Summary Information)

​ဤလူမျိုးနွယ်စု၏ သမိုင်း၊ ပထဝီဝင်၊ ယုံကြည်ချက်နှင့် အမည်နာမ ဆင်းသက်လာပုံတို့ကို အောက်ပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အကြောင်းအရာ (Topic)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
လူမျိုးနွယ်စု အမည် (Tribe Name)	လီစန်းဒိုင်လူမျိုးနွယ်စု (တောင်ပိုင်းချင်းလူမျိုးနွယ်စုဝင်)	Licang Dai Tribe (A Southern Chin sub-group)
တည်နေရာ (Location)	လီစန်းတောင် (Licang Tlaang) ၏ တောင်ခြေ ပတ်ပတ်လည်၊ ချင်းတောင်တန်းဒေသ။ ယနေ့ မတူပီမြို့နယ်၏ အရှေ့နှင့်တောင်ဘက်။	Surrounding the foothills of Licang Tlaang in the Chin State, predominantly in the East and South of Matupi Township.
မူရင်းအုပ်စု (Origin Group)	တိဗက်-မြန်မာအုပ်စု၊ ချင်း-ကချင်မျိုးနွယ်ဝင်။	Tibeto-Burman Group, part of the Chin-Kachin lineage.
အခြားအမည်များ (Other Names)	ဒိုင်ဧရိယာ (Dai Area)၊ Remroo Chins၊ Welaung Chins၊ Chinmes။	Dai Area, Remroo Chins, Welaung Chins, Chinmes.
ထူးခြားချက် (Key Distinction)	ဒိုင်လူမျိုးနွယ်စု (Dai) သည် ဒိုင်ရ်လူမျိုးနွယ်စု (Daai) နှင့် မတူညီပါ။	The Dai Tribe is distinct from the Daai Tribe.

[၁]။ ဒိုင်လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်လာပုံနှင့် သမိုင်း (Dai Tribe Lineage and History)

အဆင့် (Phase)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
ရှေးဦးအခြေချ (Ancient Migration)	ဂင်မင်းဆက်နှင့် ဟန်မင်းဆက်ခေတ် တရုတ်ပြည်၊ ယူနန်ပြည်နယ်မှ တိဗက်ကုန်းမြေသို့ ရောက်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဖက်သို့ ၀င်ရောက်ခဲ့ကြသည်။	Initially found in China during the Qin and Han Dynasties (according to Dai records), they moved from Yunnan to the Tibetan Plateau, and then entered Myanmar from the Northeast.
မြန်မာပြည် ဖြတ်သန်းမှု (Passage through Myanmar)	ပုဂံ-ပုပ္ပါး အရပ်တွင် နှစ်ပေါင်းကြာ အခြေချခဲ့ပြီး၊ ထိုမှ တောင်တွင်းကြီး၊ ဧရာဝတီမြစ်ဖြတ်ကာ ပခုက္ကူ ဒေသ၊ ပုံတောင်ပုံညာ မှ ယောဒေသ သို့ ရောက်ရှိသည်။	They settled for a long period in the Bagan-Popa area (Oral history suggests they were K'cho sub-group). They then migrated through Taungdwingyi, crossed the Irrawaddy to Pakokku, passed over Pondaung-Ponyan to the Yaw Region.
ချင်းတောင်သို့ ရောက်ရှိ (Arrival in Chin Hills)	ယောဒေသမှတစ်ဆင့် ဝေလောင်းနယ်၊ မိုးပီတောင်၊ ဘုံတလာ ကိုဖြတ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် လီစန်းတောင်ခြေ သို့ အဦးဆုံး ရောက်ရှိလာပြီး ယနေ့အထိ နေထိုင်ကြသော ဌာနေလူမျိုးဖြစ်သည်။	From Yaw, they moved to Welaung Country, Moepi Mountain, passed through Bumtala, and finally became the first and only indigenous tribe to settle in the Licang Foothills, residing there ever since.
သမိုင်းဝင် အုပ်ချုပ်ရေး (Historical Administration)	ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၀) အထိ လွတ်လပ်သောနယ်မြေ (Unadministered Area) ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဒိုင်ချင်းစော်ဘွားများဖြင့်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။	The area was an Unadministered Area until the British Colonial era (1930), governed solely by the Dai Chin Chiefs.
ကိုလိုနီခေတ် နယ်နိမိတ် (Colonial Divisions)	၁၉၂၉ တွင် ပင်းချောင်းဝတိုက်နယ် (အောက်ဒိုင်) နှင့် မတ်တူတိုက်နယ် (အထက်ဒိုင်) ဟူ၍ နှစ်ခုခွဲခဲ့ပြီး အာရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။	In 1929, it was divided into two tracts: Pingchaungwa Tract (Lower Dai) and Matu Tract (Upper Dai), and placed under the administration of the Arakan Hill Tracts.
မှတ်တမ်းဝင် အမည်များ (Documented Names)	ဗြိတိသျှတို့က Phunlawng (Remroo) ချောင်းတလျှောက် နေထိုင်၍ Remroo Chins ဟုလည်းကောင်း၊ ဝေလောင်ဒေသမှလာ၍ Welaung Chins ဟုလည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။	British records referred to them as Remroo Chins (as they lived along the Phunlawng River, also known as Remroo) or Welaung Chins (from Welaung Country). Major Hudges (1881) noted they had links to Chinboks and Hakha Chins.

[၂]။ ဒိုင်[ချင်း]လူမျိုးနွယ်စု၏ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မူ (Beliefs of the Dai [Chin] Tribe)

အဆင့် (Phase)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
ရှေးယုံကြည်ချက် (Traditional Beliefs)	မိရိုးဖလာအရ နတ်ဘာသာ၊ အောက်လမ်းမှော်ပညာ (စုန်းအတတ်)၊ ဗေဒင်၊ နက္ခတ်တို့ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့သော လူမျိုးဖြစ်သည်။	Traditionally, they were animists, believing in various spirits, practicing black magic/witchcraft, divination (such as reading chicken eggs), and venerating the sun, stars, and celestial bodies.
ခရစ်ယာန်သာသနာ ရောက်ရှိခြင်း (Arrival of Christianity)	ဂျပန်စစ်ပွဲ (၁၉၄၂-၁၉၄၅) မတိုင်မီ ရှေ့ပြေးတမန်တော်များ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ စစ်ပြီးနောက် CBC, MBA, PCM ဂိုဏ်းဂဏများမှတစ်ဆင့် ဧဝံဂေလိတရားသည် ဒိုင်နယ် (Dai Area) တစ်ခုလုံးသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့ထွန်းကားလာခဲ့သည်။	The Gospel arrived with pioneer missionaries before the Japanese occupation (1942-1945). After the war, through denominations like CBC, MBA, and PCM, Christianity spread rapidly throughout the Dai Area, with the first churches established in villages like Narn Im (1948, MBA) and Kuepnaa (1950, MBA).

[၅]။ ပထဝီတည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း (Geographical Location and Extent)

အကြောင်းအရာ (Topic)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
နယ်မြေ အကျယ်အဝန်း (Area Extent)	မတူပီမြို့နယ်အတွင်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၆၀ ခန့်။	Approximately 660 square miles within Matupi Township.
အဓိကတည်နေရာ (Main Location)	မတူပီမြို့၏ အရှေ့ဖက် (အိုင်ခတ်ခ်၊ ရမ်ပါးတောင်ခြေ) နှင့် တောင်ဖက်တွင် အများစု နေထိုင်သည်။	Most of the population lives in the East (Aikhatk, Rampaa foothills) and South of Matupi Town.
မြစ်ချောင်းများ (Rivers/Streams)	Remroo [Phunlawng] ချောင်းနှင့် Kooladan ချောင်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ နေရပ်ဒေသ၏ သဘာဝအသွင်အပြင်ကို ပုံဖော်ထားပြီး ရွာများသည် မြစ်ကမ်းဘေးများတွင် တည်ရှိသည်။	The physical features are characterized by the Kooladan and Remroo [Phunlawng] Rivers, which run north-south, with the majority of the villages located along their banks.
အမှတ်သင်္ကေတများ (Symbolic Landmarks)	လီစန်တောင် (Licang Tlaang) နှင့် Awici သဘာဝ ရေအိုင်ကြီး။	Licang Tlaang (mountain) and Awici Natural Lake.

[၆]။ “ဒိုင်” ဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ် (Meaning of the Word “Dai”)

အဓိပ္ပါယ် (Meaning)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
ဘာသာစကားအရ (Linguistically)	Remroo Chins [Siip thlang] တို့၏ လေသံအရ “Dai” မှာ "ဝါးပင်" ဖြစ်သည်။ Lai ဘာသာစကားအရ "ငြိမ်းအေးသာယာသော" ဖြစ်သည်။	According to the Remroo Chins [Siip thlang] dialect, "Dai" means "bamboo". In the Lai language, it means "peaceful/serene".
သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက် (Historical Discussion 1: Name in Yaw)	ပုဂံခေတ်က ယောဒေသရှိ "ယောတြခတ်မြို့" သည် ယနေ့ "ဒိုင်း" အမည်ရှိသော ချင်းကျေးရွာကြီးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးအကျဆုံး အမည်နာမတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း စာပေမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရသည်။	The name "Dai" (or "Daing") is a very ancient name, traceable to the Bagan era in the Yaw Region, where the former "Yaw Trakhat Town" is now the "Daing" Chin village.
သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက် (Historical Discussion 2: Chief's Influence)	"ဒိုင်" ဟူသော အမည်နာမသည် ကိုလိုနီခေတ်က ဩဇာကြီးမားသော ပင်းချောင်းဝ တိုက်နယ်အုပ် ဒိုင်တွီထန်ကျင်း (Daitui Thang Cing) ၏ နာမည်မှ ဆင်းသက်လာကာ လူထုကြား ရေပန်းစားလာခြင်း ဖြစ်သည်။	The name "Dai" gained immense popularity from Chief Daitui Thang Cing of the Pingchaungwa Tract during the colonial era (1893-1930), who established his authority across the Phunlawng area.
အခြေကျလာမှု (Establishment of the Name)	Chief Daitui Thang Cing က သူ၏နယ်မြေကို "ဒိုင်နယ်" ဟု စတင်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် တိုက်နယ်အုပ်ရာထူး လက်ခံသူများ၏ မှတ်တမ်းများတွင်ပါ ပါဝင်ခဲ့ရာမှ ယနေ့အထိ ဒိုင်လူမျိုးနွယ်စု ဟု အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။	Chief Daitui Thang Cing began calling his area "Dailand" and himself Daitui Thang Cing. The name was later documented in official papers (e.g., the Certificate of Good Service for the second Mahdu Tract Chief, Sawng Khun, referred to him as "Chief of Dai Tract"), leading to its continued use today.

[၃]။ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု (Dress Code)

အကြောင်းအရာ (Topic)	မြန်မာလို ဖော်ပြချက် (Description in Burmese)	အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန် (English Translation)
အသွင်အပြင် (Appearance)	ကုန်းဘောင်ခေတ်က ရုပ်သေးဆရာကြီး ကျပင်းဆရာဖီး ၏ ကဗျာအရ၊ ဒိုင်အမျိုးသမီးများသည် ပိုးသင်တိုင်း၊ မင်လိုင်းကွပ်သော အဝတ်အစားများ၊ ငွေလက်စွပ်၊ လက်ကောက်၊ နားတောင်းများ၊ ငွေဘီး၊ ငွေပုတီးများ ဝတ်ဆင်ကြပြီး နနွင်း၊ စန္ဒကူး၊ ကံ့ကူမွှေးနံ့များ သုံးစွဲကာ ဆေးတံနှင့် ကွမ်းယာ ငုံကြသည်။	According to the poem by the Konbaung-era puppeteer Kye-Pin Saya Phee, Dai women wore silk tunics trimmed with color (Min Laing), adorned themselves with silver rings, bracelets, earrings, silver combs, and silver beads. They wore fragrant preparations (turmeric, sandalwood, etc.) and carried a pipe and betel quid.